GIS
Geographic Information System

ایرانیان باستان نقش برجسته‌ای در پایه گذاری علم نقشه برداری داشته اند. اکتشافات دریایی که از زمان گذشته انجام گرفته است موید این مطلب است . در ایران باستان می‌‌توانستند عرض جغرافیایی را تعیین کنند ولی تعیین طول جغرافیایی با دشواری بسیار همراه بوده است .آنها برای مسافرتهای خود نیاز به نقشه داشتند و نقشه هایی نیز بدون توجه به فواصل رسم می شده است .تعیین موقعیت در روی زمین و فراهم آوردن هر گونه نقشه در جهان باستان نیز نیاز به در دست داشتن ابزارها و بهره وری ا ز قواعدی داشته است .مصریان روشهایی برای اندازه گیری ارتفاع بین دو نقطه و تعیین فاصله افقی آندو داشته‌اند طناب، ترازو گونیا از ابزارهای نخستین نقشه برداری بوده‌اند و کم کم تراز و خط کش و پرگار به آن افزوده گشت.
دانشمندان ایرانی به کمک استرلاب عرض جغرافیایی و با استفاده از ساعت آبی طول جغرافیایی را در هر نقطه از مرز اندازه گیری می‌‌کردند. ابوریحان بیرونی دانشمند بزرگ ایرانی در زمینه‌های گوناگون اندازه گیری نجومی ،و فواصل بین شهرها ،مطالعات بسیار ارزنده‌ای انجام داده است نقشه برداران قدیم برای تعیین امتداد، فاصله و زاویه وسایلی ساخته بودند که نخستین آنها ریسمان بود و همچنین برای تعیین تراز افقی تراز هایی ساخته بودند و این تراز در طول تاریخ فرمهای گوناگونی به خود گرفته است. کهن‌ترین آن تراز آبی بوده است که نوع تکامل یافته تر آن همان شیلنگ تراز است که بناهای امروزی از آن استفاده می‌‌کنند.

کرجی دانشمند ایرانی مخترع دستگاههای با ارزشی بوده است. وی را می‌‌توان مخترع نخستین دوربین تئودولیت به شمار آورد. وی صفحه‌ای را مدرج کرده و لوله‌ای با قابلیت گردش 360 درجه برروی آن سوار کرد و این صفحه توسط زنجیری آویزان می‌‌شد و توسط شاقولی بر روی آن عمود می‌شد که با آن زوایای بین دو نقطه را می‌‌خواند و با استفاده از تئوریهای مثلثات ارتفاع کوه ها و اختلاف بلندی ها را بدست می‌‌آورد ..اختراع قطب نما را نیزبه ایرانیان نسبت می‌‌دهند.

مخفف Geographic Information System به معنی سیستم اطلاعات جغرافیایی می باشد.
سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) بستری برای ذخیره ، نگهداری ، مدیریت و تجزیه و تحلیل اطلاعات جغرافیایی می باشد و جهت کار همزمان با داده هایی که وابستگی مکانی (جغرافیایی) و توصیفی دارند، طراحی شده است.
برای بهره گیری صحیح از قابلیتهای یک GIS، در درجه اول نیاز به درک صحیح از سیستم GIS و سپس ساختار اطلاعات در آن میباشد.جهت پیاده سازی یک سیستم GIS ، توجه به ماهیت و ساختار اطلاعات جغرافیایی متشکله آن که رکن اساسی هر سیستمGIS را تشکیل داده و توانمندیها و پتانسیلهای آن را تعیین میکند، اجتناب ناپذیر است.
سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) یک سیستم کامپیوتر مبنا می باشد که به عنوان یک مجموعه متشکل از سخت افزار، نرم افزار، اطلاعات جغرافیایی، نیروی انسانی و مدلهای پردازش داده، به منظور تولید، ذخیره سازی، نمایش، بازاریابی، پردازش، بهنگام رسانی و... اطلاعات جغرافیایی مربوط به عوارض و پدیده های مختلف، مورد استفاده قرارمی گیرد.
وظایف اصلی یک سیستم اطلاعات جغرافیایی
یک سیستم اطلاعات جغرافیایی ( GIS)، اصولاً شش فعالیت اصلی زیر را شامل می‌شود‌:
• ورود اطلاعات
• دستکاری و ویرایش اطلاعات
• مدیریت اطلاعات
• پرسش و پاسخ و تجربه و تحلیل اطلاعات
• نمایش اطلاعات

قبل از آنکه اطلاعات جغرافیایی بتوانند وارد محیط GIS شده و مورد استفاده قرار گیرند، می بایست این اطلاعات به فرمت و ساختار رقومی قابل قبول سیستم GIS، تعدیل شوند.
منابع تولید کننده اطلاعات مورد نیاز یک سیستم GIS :
• تصاویر ماهواره ای و تکنیکهای سنجش از دور
• عکسهای هوایی و تکنیکهای فتوگرامتری
• نقشه برداری کلاسیک
• سیستم تعیین موقعیت جهانی (GPS)
• اسناد، مدارک و نقشه های موجود

استفاده از انواع داده و اطلاعات مورد نیاز یک پروژه خاص GIS ، نیازمند تبدیل و دستکاری آن اطلاعات به منظور قابل استفاده نمودن آنهادر سیستم می باشد

برای پروژه های کوچک GIS، امکان ذخیره سازی و مدیریت اطلاعات جغرافیایی در قالب فایلها و اطلاعات ساده وجود دارد. ولیکن هنگامیکه حجم اطلاعات زیاد باشد و همچنین تعداد کاربران سیستم از یک تعداد محدود فراتر می‌رود، بهترین روش برای مدیریت اطلاعات، استفاده از سیستم مدیریت پایگاه داده (Database Management System) می باشد. DBMS به منظور ذخیره سازی، سازماندهی و مدیریت اطلاعات جغرافیایی در GIS مورد استفاده قرار می گیرد.

سیستمهای CAD عموماً به منظور تولید و سازماندهی اطلاعات مکانی در قالب نقشه های مختلف مورد استفاده قرار می گیرند. این سیستمها نوعاً از نظر مدیریت پایگاههای اطلاعات جغرافیایی گسترده و حجیم همچنین انجام پردازشها و تجزیه وتحلیل بر روی اطلاعات، ضعیف بوده و درخصوص مدیریت اطلاعاتی توصیفی دارای محدودیتهای می باشند.

سنجش از دور به عنوان علوم ، هنر وتکنولوژی کسب اطلاعات درخصوص پدیده های مختلف سطح زمین از طریق سنجنده هایی که هیچگونه ارتباط مستقیمی با خود پدیده ندارند، شناخته می شود. سنجنده های ماهواره ای نسبت به ثبت و جمع آوری اطلاعات در قالب تصاویر ماهواره ای اقدام نموده و با استفاده از نرم افزارها و سیستمهای پردازش تصاویر ، امکان استخراج اطلاعات و تولید نقشه های مختلف فراهم می گرددد:
به علت فقدان ابزار مدیریت و پردازش رقومی جهت تجزیه وتحلیل اطلاعات جغرافیایی، سیستمهای فوق قابل مقایسه با GIS، نمی باشند.

سیستمهای مدیریت پایگاه داده، به صورت خاص جهت ذخیره سازی و مدیریت انواع مختلف اطلاعات از جمله اطلاعات جغرافیایی، مورد استفاده قرار می گیرند.
امروزه DBMS به منظور ذخیره سازی و بازیابی اطلاعات، بهینه سازی و توسعه یافته اند و GIS نیز از این ابزار، برای اهداف ذخیره سازی و مدیریت اطلاعات جغرافیایی استفاده می کند. DBMS اصولاً فاقد ابزار تجزیه و تحلیل و نمایش گرافیکی اطلاعات، که در سیستمهای GIS مرسوم وجود دارد، می باشد.

امروزه وجود اطلا‌عات به روز‚ به منظور شناخت عوامل طبیعی و انسانی با هدف بهره‌گیری از آن در برنامه ریزی توسعه پایدار‚ امری بدیهی است. به همین دلیل استفاده از اطلا‌عات دربعد سیستمGIS می‌تواند در موارد زیر موثر باشد:
1 - پاسخگوئی به نیاز کاربران در کلیه زمینه ها.
2 - ساماندهی و افزایش بهره وری از منابع موجود.
3 -بهینه سازی سرمایه گذاری ها و برنامه ریزی ها.
4- ابزاری مفید در جهت تصمیم گیری مدیران.
5 - سرعت و دقت کار.
6 - تعیین قابلیت‌ها ی توسعه در مناطق و مکانهای مختلف.

استفاده از داده های جغرافیایی به طور سنتی‚ با استفاده از نقشه های کاغذی معایبی دارد که از جمله این محدودیت ها عبارت‌اند از:
1- مقیاس اندازه گیری
2- حذف اطلا‌عات
3- هزینه زیاد
4- زمان بر بودن
5- سرعت پائین
6- کمبود عوارض اطلا‌عاتی و ابزارهای کاری .
ولی آیا امروزه با توجه به حجم عظیم اطلا‌عاتی‚ باز هم به کارگیری روش قدیمی پاسخگو است. (هر چه داده‌ها گسترده‌تر و بیشتر شوند‚ آنالیز آنها مشکل‌تر و پیچیده‌تر خواهد شد).
بنابراین مشخصه GIS ‚ سرعت عمل و به روز رسانی اطلا‌عات‚ مطابق با فرمت های استاندارد‚ دسترسی سریع و آسان به اطلا‌عات در حجم وسیع ‚ تجزیه و تحلیل اطلا‌عات و کاهش هزینه هاست.

اگر بخواهیم توپولوژی را به فارسی ترجمه کنیم به نظر من لغتی بهتر از "مکان شناسی" را نمی توانیم برای آن در نظر بگیریم

هنگامی که شما داده های جغرافیایی را به منظور استفاده در سیستمهای GIS به صورت مدل درمی آورید متوجه می شوید که بعضی از داده های مدل شده می بایست دارای روابط مکانی با دیگر داده های موجود در مدل باشند.

به عنوان مثال در مدل شما ایستگاههای اتوبوس می بایست همواره در سطوح خیابان قرار گرفته باشند و یا اینکه در هر خیابان ایجاد شده می بایست حداقل چند سطل زباله وجود داشته باشد.این روابط تعریف شده در قالب قوانین توپولوژی ارائه می شوند.
در واقع توپولوژی مدلی است که اشتراک هندسی داده های موجود در یک مدل با هم را شرح می دهد و همچنین مکانیزمی را برای استقرار و نگهداری روابط مکانی بین داده های موجود در مدل ایجاد می نماید.
در نرم افزارهای GIS همچون ARC GIS توپولوژی شامل مجموعه ای از قوانین و روابط بین داده ها می باشد که با عنوان RULE شناخته می شوند که اجرای آنها باعث طراحی هر چه دقیقتر مدل ژئومتریک موجود بین داده های مدل شما را تضمین می نماید.

استفاده از GIS به عنوان یکی از کاربردی‌ترین دانش‌ها
این دانش در زمینه‌های مختلفی از جمله برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ی، زمین شناسی و معادن، کشاورزی، منابع طبیعی و غیره کاربرد داشته و قادر است امر مدیریت و برنامه ریزی را بهبود بخشد.
همچنین به کارگیری GIS علاوه بر سود آوری می‌تواند باعث تسریع در روند انجام کارهای برنامه‌ریز‌ها در تشخیص موارد بحرانی و غیره گردد. از طرفی کاربران GIS در تمام سطوح وجود دارند، به طوری که مدیران، طراحان، برنامه‌ریزان، کارشناسان و حتی شهروندان عادی قادر از مزایای این سیستم سود برند.

1 -کاربردهای سیستم اطلاعات جغرافیائی(GIS ) در راه آهن

2 GIS نقش و کاربرد موبایل

3 - در صنعت خودرو


4 - بخدمت گیریGIS در مباحث زمین شناسی
5 - تعیین موقعیت ونمایش بلادرنگ وضعیت یک متحرک در شبکه در حالیکه دچار عیب شده ویا بعلت سانحه متوقف گردیده است ومدیریت ترافیک وسانحه به کمک یک سیستم تلفیق یافته از GIS وGPS
6 - بررسی موضوع حریم و مدیریت زمین وآنالیز پهنه بندی و شناسایی مناطقی که حریم رعایت نگردیده و مباحث حقوقی و کاداستر
7 - موقعیت یابی و شناسایی نقاط کور شبکه مخابراتی راه آهن (رادیویی)
8 - تهیه گراف حرکت قطار و تنظیم برنامه حرکت قطار
9 - مدیریت بر عملکرد فعالیت نیروی انسانی
10 - مدیریت بر تخصیص منابع انسانی(بخصوص در شرایط بحرانی)
11 - اشتغال زایی جهت ایجاد اطلاعات رقومی و توصیفی و به روز نمودن آنها
12 - استفاده بهینه از فضای فیزیکی و کاهش فضاهای بایگانی و ذخیره نقشه ها
13 - بررسی تغییرات محیطی و سیاسی در راه آهن ایران در مقیاس جهانی
14 - ایجاد نمودن ضوابط استاندارد در اطلاعات
15 - یکسان سازی فرمت اطلاعات که لازمه وجود یک سیستم اطلاعاتی می باشد
16 - ثبت امکانات و تجهیزات در پایانه های بارگیری کشور
17 - مدیریت ماشین آلات تعمیر و نگهداری خط
18 - بررسی پراکندگی نیروی انسانی( متخصصین و افراد باتجربه ) درشبکه و موقعیت استقرار آنها
19 - موقعیت دفاتر فروش بلیط و سالن ها و مراکز مرتبط با راه آهن
20 - کمک در امر بازاریابی، فروش و مکان یابی مشتریان
21 - معماری ساختمانها
22 - مدیریت و کنترل استانداردهای ایمنی
23 - موقعیت جسم سانحه دیده
24 - اخذ و ارائه گزارش سوانح
25 - ارائه و بررسی راهکارهای ممکن در جمع آوری سوانح ، کنترل ترافیک ومدیریت خدمات اضطراری پس از وقوع سانحه
26 - ارائه و نمایش اطلاعات توصیفی و مکانی هر نقطه دلخواه بصورت آماری، هیستوگرام، جدول، نقشه و تصاویر و..

GPSیعنی سیستم موقعیت یاب جهانی این سیستم تشکیل شده است از یک شبکه 24 ماهواره ای در مدار زمین که توسط وزارت دفاع دولت آمریکا پشتیبانی میشود.
هـدف اصـلی و اولـیـه از طـراحـی GPS ، اهـداف نـظامـی بـوده امـا از ســال 1980 به بـعــد بـرای اسـتـفاده های غــیر نـــــظامی نیز در دسترس قرار گرفت. GPS در تمام شرایط بصورت 24 ساعت در شبانه روز و در تمام دنیا قابل استفاده می باشد . و هیچ گونه بهائی بابت این خدمات اخذ نمی شود.

ماهواره های GPS هر روز دوبار در یک مدار دقیق دور زمین میگردند و سیگنال های حاوی اطلاعات را به زمین می فرستند.
GPS براساس زمان مقایسه زمان ارسال و دریافت سیگنال توسط یک ماهواره کار می کند . اختلاف زمان مشخص می کند که گیرندة GPS چقدر از ماهواره دور است . حال با انداره گیری مسافت از چند ماهواره گیرندة GPS میتواند موقعیت کاربر را مشخص نموده حتی روی نقشه الکترو نیکی نمایش دهد.
یک گیرندة GPS بایستی حداقل سیگنالهای 3 ماهواره را برای تعیین دقیق 2 موقعیت (طول و عرض جغرافیایی ) یک شیء دریافت نماید و سیگنالهای 4 ماهواره یا بیشتر میتواند 3 موقعیت (طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع ) را نشان دهد.
هم چنین ازGPS میتوان برای اندازه گیری سرعت ، جهت یابی ، جستجو ، مسافرت طولانی ،‌رفتن به مقصد ، زمان طول و مغرب خورشید و غیره نیز استفاده کرد .

24 مارهواره در بخش های مختلف فضای زمین در مداری خاص با فاصله حدود 12000 مایلی بالای سر ما قرار گرفته است.
آنها با یک سرعت ثابت در حرکتند و در هر 24 ساعت دوبار دور زمین را با سرعتی معادل 7000 مایل در ساعت می گردند.
ماهواره های GPS توسط انرژی خورشید تغذیه میشوند آنها مجهز به باطریهای قابل شارژ اتوماتیک برای زمانهای بارندگی یا خورشید گرفتگی می باشند.
yocket booster های کوچک روی هر ماهواره آنها را دریک مسیر پروازی صحیح نگهداری می کنند.

- اولین ماهواره GPS در سال 1978 با موفقیت به فضا پرتاب شد.
- درسال 1994 تمامی 24 ماهواره در مدار زمین قرار گرفت.
- هر ماهواره برای 10 سال مأموریت ساخته میشود و پس از طی این زمان حتماً بایستی ماهواره دیگر جایگزین گردد.
- وزن یک ماهواره GPS حدود 2000 پوند (معادل 907 کیلو گرم ) با 17 فوت عرض (18/5متر).
- قدرت انتقال آنها هم 50 وات یا کمتر می باشد .

در قسمت بالا درباره بخش فضایی سیستم GPS صحبت شد؛حال به سراغ بخش کنترل زمینی این سیستم می رویم : این بخش شامل ایستگاههای کنترل زمینی است که دارای مختصات معلوم هستند و موقعیت آنها از طریق روشهای کلاسیک تعیین موقعیت نظیر روش VLBI (تعیین فواصل بلند توسط کوازارها)و روش SLR (فاصله سنجی ماهواره ای با امواج لیزر ) بدست آمده است. این ایستگاه ها وظیفه تعقیب ومشاهده شبانه روزی ماهواره های GPS را بر عهده دارند . این بخش بوسیله محاسبات ریاضی پیچیده از طریق محاسبه معادله پلی نومیال (Polynomials) ریاضی بطریق کمترین مربعات ، پارامترهای مداری (افمریزها)و موقعیت ماهواره ها را نسبت به یک سیستم مختصات ژئودتیک ژئوسنتریک (مبدا سیستم مختصات تقریبا در مرکززمین قرار دارد.) محاسبه می نماید.
تعداد این ایستگاههای زمینی 5 عدد است که ایستگاه اصلی با نام کلرادو اسپرینگ در آمریکا قرار داردو 4 ایستگاه فرعی دیگر در نقاط دیگر کره زمین مستقر هستند. آخرین بخش از سیستم GPS ، قسمت USER یا کاربران سیستم می باشد که خود شامل دو بخش است:
الف) آنتن دریافت کننده اطلاعات ارسالی از ماهواره ها
ب ) گیرنده(پردازش کننده اطلاعات دریافتی و تعیین کننده موقعیت محل آنتن)
نرم افزار و میکروپروسسور داخل گیرنده فاصله بین آنتن زمینی تا ماهواره های مرتبط با گیرنده ه را تعیین می کند سپس با استفاده از حداقل 4 ماهواره موقعیت X وY و ارتفاع محل استقرار آنتن یا همان گیرنده تعیین میشود.
* نکته مهمی که می بایست مورد توجه قرار گیرد اینست که ارتفاعی که GPS به ما می دهدبا ارتفاع موجود در نقشه ها و اطلس ها فرق میکند.ارتفاع GPS نسبت به سطح مبنایی بنام بیضوی است در حالی که ارتفاع موجود در نقشه ها ارتفاع اورتومتریک می باشدکه از سطح دریاهای آزاد محاسبه می گردد.مقدار این اختلاف در بیش ترین حالت در حدود 100 متر می باشد.

پیش بینی زلزله ،نقشه برداری ، کاداستر ، کنترل امور مربوط به حمل و نقل و ترافیک ، کنترل حرکات تکتونیکی زمین ، کنترل جابجایی سدها و برج های بلند، پیش بینی وضع هوا ، ناوبری (زمینی،هوایی،دریایی) ، هیدروگرافی(آبنگاری) ، تعیین موقعیت سکوهای دریایی نفتی،تعیین موقعیت جزیره های مرجانی، مین یابی ، SCAN کردن دریا ، بروز رسانی سیستم های تعیین موقعیت اینرشیال ، استفاده جهت کنترل ماهواره های سنجش از دور(Remote Sensing) و..............

دید کلی هدف یک تجزیه شیمیایی، فراهم آوردن اطلاعاتی درباره ترکیب نمونه‌ای از یک ماده است. در بعضی موارد اطلاعات کیفی در مورد حضور یا عدم حضور یک یا چند جزء در نمونه کافی است. در مواردی دیگر، اطلاعات کمی مورد نظر است. بدون در نظر گرفتن هدف نهایی، اطلاعات مورد نیاز در انتها، توسط اندازه‌ گیری یکی از خواص فیزیکی بدست می‌آیند که این خاصیت بطور مشخص به جزء یا اجزاء سازنده مورد نظر مربوط است.

زمینه‌های تاریخی تجریه کیفی به ابتکار «پروفسور رونالد بلچر» که به نارساییهای متعدد سیستمهای تجزیه کیفی معدنی موجود پی برده و تصمیم به اصلاح این سیستمها از طریق تحقیقات تجربی و به بحث گذاشتن موضوع در یک گروه از آنالیستهای باتجربه گرفته بود، موسسه MAQA (موسسه تجزیه کیفی میدلندز) تاسیس شد. هدفهای موسسه عبارت بود از تهیه طرحهایی برای توصیه در:

بررسی سیستماتیک کاتیونهای معمولی مبتنی بر روشهای کلاسیک جا افتاده.

بررسی آنیونها.

بررسی عناصر غیر معمول.

بررسی نامحلولها.

طرح MAQA یکی از سلسله سیستمهای تجزیه کیفی هدف است که برخی از آنها به قرن هیجدهم برمی‌گردد. طرحهای قدیمی‌تر از بعضی جهات جالب‌اند، به این معنی که بسیاری از جداسازیها و واکنشهای انتخابی که هنوز هم جای خود را در اعمال تجزیه کیفی حفظ کرده‌اند، از آنها نشات گرفته است.

نیاز مبرم به تشخیص سنگها و مواد معدنی مفید موجب پدید آمدن تجزیه کیفی معدنی شد. در نتیجه، در جاهایی که صنایع پیشرفته استخراج شکوفا می‌شد، این هنر رشد سریعی کرد که نمونه بارز آن، در سوئد بود. بدون آن که حق سایر بنیانگذاران تجزیه را فراموش کرده باشیم، شیمیدان سوئدی به نام «توربون برگمن» را ممکن است بتوان بعنوان بنیانگذار تجزیه کیفی سیستماتیک معرفی کرد.

رده بندی روشهای تجزیه‌ای رده بندی روشهای تجزیه‌ای معمولا بر طبق خاصیتی است که در فرآیند اندازه ‌گیری نهایی مشاهده می‌شود. در جدول زیر فهرستی از مهمترین این خاصیتها و همچنین نام روشهایی که مبتنی بر این خاصیتها می‌باشند، دیده می‌شود. بر این نکته توجه داشته باشیم که تا حدود سال 1920 تقریبا تمام تجزیه‌ها براساس دو خاصیت جرم و حجم قرار داشتند. در نتیجه، روشهای وزنی و حجمی به نام روشهای کلاسیک تجزیه‌ای شهرت یافته‌اند.

بقیه روشها شامل روشهای دستگاهی است. علاوه بر تاریخ توسعه این روشها، جنبه‌های معدودی روشهای دستگاهی را از روشهای کلاسیک جدا و متمایز می‌سازند. بعضی از تکنیکهای دستگاهی حساستر از تکنیکهای کلاسیک می‌باشند. ولی بعضیها حساس‌تر نیستند. با ترکیب خاصی از عناصر یا ترکیبات، یک روش دستگاهی ممکن است بیشتر اختصاصی باشد. در مواردی دیگر، یک روش حجمی یا وزنی، کمتر در معرض مزاحمت قرار دارد. مشکل است که گفته شود که کدامیک از نظر صحت، راحتی و صرف زمان بر دیگری برتری دارد.

همچنین این مساله درست نیست که روشهای دستگاهی، الزاما دستگاههای گرانتر یا پیچیده‌تری را بکار می‌گیرند و در حقیقت، استفاده از یک ترازوی خودکار نوین در یک تجزیه وزنی شامل دستگاه ظریفتر و پیچیده‌تری در مقایسه با بسیاری از روشهای دیگری است که در جدول زیر ثبت شده‌اند.

روشهای تجزیه‌ای مبتنی بر اندازه ‌گیری خاصیت خاصیت فیزیکی که اندازه گیری می‌شود. وزنی جرم حجمی حجم طیف نورسنجی (اشعه ایکس، ماوراء بنفش، مرئی، IR)؛ رنگ سنجی ؛ طیف بینی اتمی ؛ رزونانس مغناطیسی هسته و رزونانس اسپین الکترون جذب تابش طیف بینی نشری (اشعه ماوراء بنفش، ایکس، مرئی)؛ نور سنجی شعله‌ای؛ فلوئورسانس (اشعه ایکس، فرابنفش و مرئی) ؛ روشهای رادیوشیمیایی نشر تابش کورسنجی، نفلومتری، طیف بینی رامان پراکندن تابش شکست سنجی و تداخل سنجی شکست تابش روشهای پراش اشعه ایکس و الکترون پراش تابش قطبش سنجی، پاشندگی چرخش نوری و دو رنگی نمایی دورانی چرخش تابش پتانسیل سنجی، پتانسیل سنجی با زمان پتانسیل الکتریکی رسانا سنجی رسانایی الکتریکی پلاروگرافی، تیتراسیونهای آمپرسنجی جریان الکتریکی کولن سنجی کمیت الکتریسیته طیف سنجی جرمی نسبت جرم به بار

روشهای رسانایی حرارتی و آنتالپی خواص گرمایی روشهای جداسازی در بیشتر موارد، تجزیه یک نمونه از ماده، قبل از اندازه گیری فیزیکی نهایی آن، ابتدا احتیاج به یک یا چند مرحله زیر دارد:

نمونه برداری، برای فراهم کردن نمونه‌ای که ترکیب آن، نماینده توده ماده باشد.

تهیه و انحلال مقدار معینی از نمونه

جداسازی گونه مورد اندازه گیری از اجزاء سازنده‌ای که در سنجش نهایی مزاحمت ایجاد می‌کنند.

این مراحل معمولا بیشتر از خود اندازه گیری نهایی تولید مزاحمت می‌کنند و خطاهای بزرگتری را باعث می‌شوند. روشهای جداسازی به این دلیل مورد احتیاج‌اند که خواص فیزیکی و شیمیایی مناسب برای اندازه گیری غلظت معمولا بین چندین عنصر یا ترکیب مشترک است. در بررسی مواد بسیار نزدیک و مرتبط به هم، مشکل جداسازی بیشترین اهمیت را می‌یابد و لذا نیاز به تکنیکهایی نظیر کروماتوگرافی، تقطیر جزء به جزء، استخراج ناهمسو و یا الکترولیز در پتانسیل کنترل شده دارد.

انتخاب روش برای یک مسئله تجزیه‌ای جدول مذکور، حاکی از این است که برای شیمیدانی که با یک مسئله تجزیه‌ای روبرو است، غالبا روشهای متعددی وجود دارند که وی می‌تواند یکی از آنها را انتخاب کند. مدت زمانی که او باید برای کار تجزیه صرف کند و کیفیت نتایج حاصل، بنحوی حساس، به این انتخاب بستگی دارد. شیمیدان برای اخذ تصمیم خود در مورد انتخاب روش، باید پیچیدگی ماده مورد تجزیه، غلظت گونه مورد نظر، تعداد نمونه‌هایی که باید تجزیه شوند و دقت مورد نیاز را در نظر گیرد.

پس از این، انتخاب وی به دانش او در مورد اصول اساسی که زیر بنای هر یک از این روشهای قابل دسترسی است و در نتیجه قدرت و محدودیت این روشها بستگی خواهد داشت.

دستگاهوری در تجزیه در مفهومی بسیار وسیع، یک دستگاه که برای تجزیه شیمیایی مورد استفاده قرار می‌گیرد، داده‌های کمی تولید نمی‌کند، بلکه در عوض بسادگی اطلاعات شیمیایی را به شکلی تبدیل می‌کند که آسانتر قابل مشاهده است. بنابراین به دستگاه می‌توان به صورت یک وسیله ارتباطی نگریست. دستگاه این هدف را در مراحل مختلف زیر انجام می‌دهد:

تولید یک علامت

تبدیل این علامت به علامتی با ماهیت متفاوت (تبدیل نامیده می‌شود).

تقویت علامت تبدیل شده

ارائه این علامت به صورت یک جابجایی بر روی یک صفحه مندرج یا صفحه یک ثبات.

لزومی ندارد که تمام این مراحل مجموعا در هر دستگاه انجام گیرد. در نتیجهٔ ظهور این همه مدارات الکترونیکی در آزمایشگاه، یک شیمیدان امروزی خود را با این سوال روبرو می‌بیند که چه مقدار الکترونیک باید بداند تا بتواند موثرترین استفاده را از وسایل موجود برای تجزیه، بکند. مهم برای یک شیمیدان این است که قسمت عمده کوشش خود را به اصول شیمیایی، اندازه گیریها و محدودیتها و قوتهای ذاتی آن معطوف دارد.

دوربین مهندسی

دوربین مهندسی (نام‌های دیگر: تئودولیت، زاویه‌سنج طول‌یاب) یکی از انواع دوربین و یکی از ابزارهای مهندسی است که برای اندازه‌گیری زوایای افقی و عمودی در شبکه‌های مثلث بندی‌شده بکار می‌رود. یکی از کاربردهای دوربین مهندسی در رصدهای نجومی است.

وسايل اندازه گيري زواياي افقي 

 وسايل اندازه گيري زواياي افقي

اندازه گیری زوایای قائم در تئودولیت به کمک دو صفحه مدور متحدالمرکز انجام می شود . یعنی یکی از صفحات به درجه یا گراد مدرج شده است و دیگری دارای دو ورنیه متقابل می باشند . یکی از این دو صفحه در روی محوری که بر روی صفحه افقی بالایی قرار دارد تعبیه شده و دیگری در روی دوربین کار گذاشته شده است . هنگامی که صفحات افقی تئودولیت تراز شده ، محور و بالنتیجه صفحه مدور قائم متصل به آن نیز به حال تراز درآمده است . با حرکت دوربین به سمت بالا و پائین زاویه قائم اندازه گیری می شود . بر روی دوربین یا درکنار و یا در داخل بدنه آن ترازی قرار دارد که با پیچ مربوط تراز می شود . موقعی که کلیه ترازهای صفحات افقی و صفحه قائم دوربین تراز شد ، صفر ورنیه صفحه قائم ، باید روی صفر صفحه مدرج قرار گیرد . در غیر اینصورت اشتباهی وجود دارد که باید پیدا و تصحیح شود . در بعضی از دوربین ها به جای اینکه صفر صفه قائم در مقابل ورنیه باشد ، ممکن است 90 درجه مقابل آن قرار گرفته باشد . در دوربین های مدرن همانطور که قبلاً گفته شد درجات صفحات افقی و قائم در داخل چشمی مخصوصی منعکس و خوانده می شود .
اندازه گیری زوایای قائم در تئودولیت به کمک دو صفحه مدور متحدالمرکز انجام می شود . یعنی یکی از صفحات به درجه یا گراد مدرج شده است و دیگری دارای دو ورنیه متقابل می باشند . یکی از این دو صفحه در روی محوری که بر روی صفحه افقی بالایی قرار دارد تعبیه شده و دیگری در روی دوربین کار گذاشته شده است . هنگامی که صفحات افقی تئودولیت تراز شده ، محور و بالنتیجه صفحه مدور قائم متصل به آن نیز به حال تراز درآمده است . با حرکت دوربین به سمت بالا و پائین زاویه قائم اندازه گیری می شود . بر روی دوربین یا درکنار و یا در داخل بدنه آن ترازی قرار دارد که با پیچ مربوط تراز می شود . موقعی که کلیه ترازهای صفحات افقی و صفحه قائم دوربین تراز شد ، صفر ورنیه صفحه قائم ، باید روی صفر صفحه مدرج قرار گیرد . در غیر اینصورت اشتباهی وجود دارد که باید پیدا و تصحیح شود . در بعضی از دوربین ها به جای اینکه صفر صفه قائم در مقابل ورنیه باشد ، ممکن است 90 درجه مقابل آن قرار گرفته باشد . در دوربین های مدرن همانطور که قبلاً گفته شد درجات صفحات افقی و قائم در داخل چشمی مخصوصی منعکس و خوانده می شود . 

   وسايل اندازه گيري فاصله
       اندازه گیری فاصله در تئودولیت به کمک دوربین انجام می گیرد . برای خواندن فاصله باید از روی کاتالوگ تئودولیت مقدار ثابت آن را پیدا کرد ( که برای هر دستگاه با توجه به شرکت سازنده متفاوت است ) و به مقادیر اندازه گیری اضافه نمود . 
  

سنگ شناسی آذرین

ریشه لغوی

سنگهای آذرین ، Igneous rocks نام خود را از واژه Ignis گرفته‌اند که در لاتین به معنای "آتش" است.

این سنگهای پرورده آتش ، زمانی توده‌ای داغ و مذاب را به نام ماگما تشکیل میداده‌اند، که سرد شدن تدریجی ماگما ، آنها را به سنگ سخت و جامد تبدیل کرده است. بنابراین گدازهای که از دهانه آتشفشان فوران کرده و بر سطح زمین جاری می‌شود، به سرعت سرد و سخت شده و سنگی آذرین را بوجود می‌آورد.

• اغلب مولفین یونانی و رومی ، آتشفشانها ، فعالیتهای آتشفشانی و زمین لرزه ها را توصیف می‌کردند. استاربو جغرافیدان و مورخ یونانی (63 قبل از میلاد ـ 20 بعد از میلاد ) فعالیتهای آتشفشانی اتنا ، سوما ـ وزوو و جزایر لیپاری را توصیف کرد. او آتشفشانها را به منزله دریچه‌های اطمینان تلقی می‌نمود که از آنها مواد سیال خارج می‌شود.
  
  
• در قرن هیجدهم اولین مناظرات و مباحثات تند و شدید درباره ماهیت و منشا سنگها در گرفت. در مباحثات منشا سنگها مناظراتی بین دسته و گروههای زیر وجود داشت: در یک طرف نپتونیستها و در طرف دیگر ولکانیستها و پلوتونیستها قرار داشتند. نپتونیستها معتقد بودند که سنگهای پوسته متوالیا در یک اقیانوس اولیه تهنشین شده‌اند و به نظر آنها بازالت و گرانیت هر دو سنگهایی هستند که در این اقیانوس بزرگ را سبب شده‌اند. پلوتونیستها اعتقاد داشتند که زمین از انجماد مواد مذاب و داغ بوجود آمده است و گرانیت را یک سنگ نفوذی داغ به شمار می‌آوردند.
  
  
• در سال 1825 واژه ماگما و مفهوم منحصر به فرد ماگمای اولیه توسط اسکراپ عنوان شد.
  
  
• سرجـیـمزهال ( 1761 ـ 1832 ) به همراه ریمور ( 1726 ) و اسپالانزانی ( 1794 ) و جورج وات ( 1804 ) پیترولوژی تجربی را پایه‌گذاری کرد.
  
  
• در سال 1844 چاربز داروین ( 1882ـ 1809 ) اظهار داشت که انواع مختلف سنگهای ماگمایی ممکن است از یک ماگمای اولیه اشتقاق یافته باشند به شرط آنکه ترکیب ماگما با تبلور و جدایش یک یا چند کانی مشکل سنگها تغییر یابد.
  
  
• در سال 1850 هنری کلیفتون سوربی ( 1826ـ 1908 ) جهت مطالعه میکروسکوپی ، اولین مقطع نازک سنگها را تهیه کرد.
  
  
• اوایل سال 1861 روش طبقه بندی شیمیایی سنگها را ابداع کرد و در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم برخی از روشهای نمایش شیمیایی و نهایتا طبقه‌بندی شیمیایی سنگها پا به عرصه ظهور نهاد ( موینسون ـ لسینگ 1899 ، کراس ، ایدینگز ، پیرسون و واشنگتن 1903 ، اوسان 1919 ، نیگلی 1920 ، فون ولف 1922 ).
  
  
• آلفرد لوتاروگز ( 1915 ) از کتابش تحت عنوان « منشا قاره‌ها و اقیانوسها » ، اصل و ریشه سوالات پزولوژیستها را به مفهوم تغییر ناپذیری قاره مربوط دانست.
  
  
• در سال 1969 موریس و ریچادر ویلژوئن اولین توصیف دقیق شیمیایی و سنگ شناسی یک سری جدید و مهم سنگهای آتشفشانی را که واجد انواع اولترامافیکها بود ، منتشر ساختند.
  
  
• از آن زمان تا به امروز سنگ شناسی آذرین همانند دیگر رشته‌های علوم فراز و نشیبهای بسیاری را پشتسر گذاشته و با کوشش پیشگامان علم پترولوژی تجربی ، بررسی شرایط تشکیل کانیها و سنگها ، بویژه سنگهای آذرین و دگرگونی رو به رونق نهاد.

انجماد ماگما به سنگهای آذرین ، یا در سطح زمین صورت می‌گیرد و یا در داخل پوسته زمین ، بنابراین بر حسب اینکه ماگما در کجا منجمد شود دو گروه سنگ آذرین خواهیم داشت.

• سنگهای آذرین خروجی: سنگهای آذرینی را که از انجماد ماگما در سطح زمین بوجود می‌آید سنگهای آذرین خروجی می‌نامند.
  
  
• سنگهای آذرین نفوذی: به آن دسته از سنگهای آذرین که از انجماد ماگما در داخل پوسته زمین تشکیل می‌گردد سنگهای آذرین نفوذی گفته می‌شود. سنگهای آذرین نفوذی خود در پوسته زمین به اشکال مختلفی منجمد می‌شوند که شامل موارد زیر می‌باشند.
  
  
  • لاکولیت‌ها
  • سیل‌ها
  • دایک‌ها
  • لوپولیت‌ها
  • پاتولیت‌ها
  • فاکولیت‌ها
  • استوک‌ها

• سنگهای آذرین فلسیک یا روشن
• سنگهای آذرین مافیک یا تیره
• سنگهای آذرین بینابینی

روش مطالعه کانیها

حالت فیزیکی : 

انواع رخ (Cleavage )  

کامل (Prefect cleavage ) :درصورتی که کانی به راحتی و به صورت صفحات نازک با سطوح صاف و و صیقلی بشکند می گویند که داری رخ کامل است . مانند میکا و ژیپس .                                                                                           

خوب:Good cleavage) ) هرگها کانی در امتداد سطوح معینی بشکند و سطوح صاف ایجاد کند در آن صورت می گویند که دارای رخ خوب است , در این کانیها همواره کانی در جهات سطوح رخ می شکند و سطوح شکست ناهموار ندارد . مانند کلسیت , نمک طعام , گالن .

 مشخص : (Distinct cleavage) کانیهائی که دارای این نوع رخ هستند گاهی در جهات رخ و به صورت سطوح صاف و صیقلی میشکنند و گاهی با ایجاد سطوح ناهموار می شکنند مانند : فلدسپاتها , آمفیبولها .  

 ناقص : (Imperfect cleavage ) دراین نوع رخ ؛سطوح صاف بسیار کم است و عمدتاُ سطوح ناهموار ایجاد     می شود . مانند بریل , آپاتیت .

انواع شکستگی (Fracture )     

 صدفی : (Conchoidal ) هرگاه سطح حاصل از شکستگی به صورت یک سطح صاف و مقعر که شبیه به سطح داخلی صرف دو کفه ایها است باشد به نام شکستگی صدفی نامیده می شود مانند شکستگی سنگ شیشه و کالسدوئن.

 رشته ای : ( Fibrous ) در این نوع شکستگی محل شکستگی مانند شکسته شدن چوب است و حالت رشته ای دارد . این نوع شکستگی در تومولیت و آکتینولیت دیده می شود .

 مضرس : ( Hackly ) دراین حالت سطح شکستگی حالت داندانه ای و تیز دارد . این شکستگی در اغلب عناصر طبیعی مانند : طلا , مس , پلاتین دیده می شود .

 ناهموار : ( Uneven ) در این توع شکستگی سطح ناهموار و زبری ایجاد می شود . این حالت در کانیهای سولفیدی ,آپاتیت و کاسیتریت دیده می شود .  

چگالی : (Specific ) جرم یک سانتیمتر مکعب از هر جسم

درجه سختی : سختی عبارت است از مقاومتی که هر کانی در مقابل خراش سایر کانیها و اجسام از خود نشان می دهد .

رنگ : ( Color )

در مطالعه کانیها اولین چیزی که توجه را جلب می کند رنگ آنها است . کانیها دارای رنگهای متنوعی هستند . بعضی از کانیها دارای رنگهای مشخصی هستند و به وسیله رنگشان تشخیص داده می شوند.

ایدیوکروماتیک :  ( Idio chromatic ) کانیهای خود رنگ را گویند . رنگ این کانیها به دلیل ترکیب شیمیائی یا ساختمان داخلی آنها است و همواره ثابت است مانند سبز مالاکیت یا رنگ آبی در لازوریت .

آلوکرماتیک : ( Allo chromatic ) کانیهای دگر رنگ را گویند . این نوع رنگ بدلیل وجود ناخالصی در کانی به وجود می آید و با توجه به انواع ناخالصی ؛ تنوع رنگی نیز دیده می شود . مثل کانی کوارتز که به رنگهای متنوعی دیده میشود .

پزوروکرماتیک : (Pesudo chromatic ) کانیهای دارای رنگ کاذب را گویند . این نوع زنگ در اثر انعکاس نور در سطوح مختلف کانیهای شفاف یا نیمه شفاف اینجاد می شود ؛ بدین صورت که شعاعهای نوری پس از برخورد به سطوح کریستالی کانیها در جهات مختلف منعکس می شوند و در نتیجه تداخل آنها رنگهای متفاوتی به چشم می خورد .  مثل کانی لابرادوریت . در بعضی از کانیها مانند کالکوپریت تداخلی از چند رنگ به صورت رنگین کمان منعکس می شود .

رنگ خاکه : ( Streak ) کانیهائی که سختی آنها خیلی زیاد نیست در اثر سایش بر روی چینی بدون لعاب مقداری خاکه یا پودر از خود به جای می گذارند که دارای رنگی متفاوت با رنگ خود کانی است که این اثر را رنگ خاکه گویند.

انواع جلا  

 فلزی : ( Luster ) این نوع جلا در کانیهائی که نور را از خود عبور نمی دهند و تماماُ منعکس می کنند دیده   می شود مانند کانهای فلزی مثل : گالن , هماتیت و طلا.

نیمه فلزی : ( Sub metallic ) در این نوع کانیها که نور را از خود عبور نمی دهند مقدار انعکاس نور کمتر از حالت قبلی است مثل : ماگنتیت , پیرولوزیت , کرومیت و . .  

شیشه ای : ( Vitreous ) کانیهای مانند شیشه که نور از آنها عبور میکند دارای این نوع جلا هستند مثل : لیمونیت , کوارتز , باریت و . . .

نیمه شیشه ای : (Sub vitreous ) در کانیهائی که مقدار نور عبوری از آنها کمتر از شیشه است دیده می شوند مثل : کلسیت , آلونیت و . . .  

صمغی : ( Resinous ) این حات از جلا شبیه صمغ است مثل : بلاند , آپاتیت , ارپیمان , رآلگار و. . . 

چرب : ( Greasy ) در این حالت جسم چرب نیست ولی حالت چربی دارد مثل : کوارتز , تالک , اپال و تورمالین نیز تا حدی داری جلای چرب می باشند .

مرواریدی : ( Pearly ) در انی حلت جسم جلائی مانند مروارید دارد مثل : سلستیت , دولومیت و . . .

الماسی : ( Adamantine ) در کانیهائی که شکست نور زیاد دارند این نوع جلا دیده می شود مثل : سروزیت , مالاکیت , اسفالریت و . . .

 ابریشمی : ( Silky ) در اثر تجمع رشته های نازک بعضی از کانیهای این نوع جلا به وجود می آید مثل : آزبست , هورنبلند , الکسیت و . . .

شفافیت (Transparency )    

 شفاف : ( Transparent ) کانی نور را کاملا از خود عبور میدهد و میتوان از پشت آن اشیاء را دید مثل: ورقه نازک ژیپس یا کوارتز.

 کدر : کانی نور را از خود عبور نمی دهد مثل مگنتیت , گالن و . . .

 نیمه شفاف : ( Translucent ) کانی نور را خود عبور می دهد ولی از پشت آن اشیاء دیده نمی شوند مثل : کوارتز ناخالص , هالیت و . . .

 اندک شفاف : ( Sub translucent ) نور از ورقهای نازک کانی عبور می کند مثل : فلوریت , پلاژیوکلاز , . . .

ضربه پذیری : ( Tenacity )

رفتار کانیها در مقابل ضربه های وارده به آنها می باشد که شامل چهار قسمت می باشد:

شکننده : ( Brittle ) که در اثر ضربه خرد می شوند مثل : گوگرد .

چکش خوار : ( Malleable ) که قابلیت چکش خواری را دارا می باشد مثل : کانیهای فلزی چون طلا , مس و . .

برش پذیر : ( Sectile ) که توانایی برش خوردگی را دارا می باشند مثل : ژیپس .

خم پذیر : ( Flexible ) که قابلیت ارتجاء را دارا می باشند مثل : میکا .   

ماکل : ( Twinning ) هنگامی که دو یا چند بلور از یک کانی بخصوص ؛ یا دو کانی متفاوت که دارای ساختمان بلور شناسی مشابه باشند چنان که عناصر تقارن   ( صفحه تقارن , محور تقارن و غیره ) اضافی ایجاد کنند , ماکل نامید می شود .

انوع ماکل :

تماسی : که به دو قسمت ساده و پلی سسنتتیک ( چند گانه )

تقسیم می شود

تداخلی : که به دو قسمت ساده و صلیبی تقسیم می شود

بو : از روی بوی بعضی از کانیها نیز تا حدی می توان نوع آنها را تعیین کرد مثلا : ارپیمان , گوگرد و به طور کلی کانیایی از این نوع بوی تند گوگرد را می دهند یا کلسیت مرطوب بوی خاصی مثل مورداب را می دهد .

مزه : (  Taste  ) مزه کردن کانیها در بسیاری موارد درست نیست و حتی ممکن است خطرناک نیز باشد ولی تا می توان از این طریق نوع کانی را تعیین کرد مثلا : هالیت طعم شوری دارد یا آلونیت  (زاج سفید) طعم ترش و گسی را داراست .

خواص رادیواکتیویته : (  Radioactivity ) بعضی از کانیها دارای خواص رادیواکتیویته هستند که از لحاظ انرژی زایی دارای اهمیت زیادی هستند مثل : اورانیت و تورتیت    (برسی این خاصیت توسط دستگاه رایواکتیوسنج یا شکارشگر گایگر صورت می گیرد )

خاصیت لومینسانس : ( Luminescence ) هرگونه تابش پرتو نورانی توسط یک کانی تحت  تاثیر عموامل محرکه خارجی لومینسانس نامیده می شود . معمولا در ایجاد لومینسانس ناخالصیهائی که به نام فعال کننده نامیده می شوند دخالت دارند مثل : کالومل ( Calomel )

خاصیت فتولومینسانس : ( Photoluminescence ) اگر لومینسانس بر اثر تحریک کانیها با نور مرئی و یا پرتو فرابنفش پدیدار شود به نام فتولومینسانس نامیده می شود مثل : پیروفیلیت ( Pyrophylite )

خاصیت کاتولومینسانس : ( Cathodoluminescence ) اگر عامل محرکه پرتوهای کاتدیک یا پرتوx   باشد به نام کاتدولومینسانس خوانده می شود مثل : گیبسیت        Gibbsite )  )

خاصیت تریبولومینسانس : (Tribolumivescence ) گاهی پدیده لومینسانس بر اثر ضربه ایجاد می شود که به نام تریبولومینسانس نامیده می شود مثل : کوارتز          ( Quartz )

خاصیت الکتولومینسانس : (  Electroluminedcenec ) گاهی اثر جریانات الکتریکی بر لومینسانس موثر است که به آن الکترولومینسانس گفته می شود .

خاصیت کریستالولومینسانس : (  Crysthlloluinescence ) گاهی رشد و تشکیل کانی جدید نیز با تایش نور همراه است و بنام کریستالو لومینسانس خوانده می شود

خاصیت ترمولومینسانس : ( Thermoluminescence ) گاهی در اثر حرارت کانیها خاصیت لومینسانس از خود نشان می دهند که در این صورت پدیده را ترمو لومینسانس گویند مثل : آپاتیت ( Apatite )

خاصیت فلوئورسانس : ( Fluorescence ) اگر تایش پرتو نورانی با حذف عامل محرکه قطع شود پدیده را فلوئورسانس گویند .

خاصیت فسفرسانس : (  Phosphorescence ) اگر پس از قطع عامل محرکه تابش پرتو نورانی برای مدتی ادامه داشته باشد این خاصیت را فسفرسانس گویند .

خاصیت پیروالکتریسیته : ( Pyroelectricity ) کانیهایی که در اثر حرارت دادن و یا سرد کردن دارای بارهای الکتریکی می شوند را گویند . بارهای الکتریکی دو سر این کانیها مخالف همدیگر می باشد همچنین بارهای الکتریک هر قطب بر اثر سرد کردن مخالف با بارهای الکتریکی آن قطب بر اثر حرارت دادن است. از این خاصیت برای تبدیل انرژی حرارتی به انرژی الکتریکی بخصوص بهره برداری از انرژی خورشیدی استفاده می کنند . تورمالین یکی از کانیهایی است که دارای خاصیت پیروالکتریسیته می باشد.

خاصیت پیزوالکتریسته :  ( Piezoelectricity ) بعضی از کانیها بر اثر فشارها و یا کششهای مکانیکی در جهات معینی دارای بارهای الکتریکی می شوند که در دو طرف کانی این بارها مخالف یکدیگرند هستند . مثلا کوارتز بر اثر فشار مکانیکی در جهت محور x  و یا کشش در جهت محور y دارای بار الکتریکی مخالف در دو سر کانی و در جهت محور c می شود و اگر جهت فشار یا کشش را عوض کنیم بارهای دو سر بلور تغییر می کند .

خواص مغناطیسی : ( Magnetic property ) وجود خاصیت مغناطیسی در بعضی از کانیها باعث جذب شدن آنها توسط آهنربا می شود مثل : مگنتیت , پیریت و آهن . ( در بعضی مواقع به علت کم بودن خواص مغناطیسی برای برسی این خاصیت از دستگاه ماگناتومتر استفاده می شود. )  

پردازش تصویر

Ermapper
نرم افزار مذکور نرم افزار قدرتمندی در زمینه پردازش و تفسیر تصاویر دورسنجی است. این نرم افزار الگوریتمهای متفاوتی برای تسهیل پردازش و تفسیر ارئه می کند. یک الگوریتم متشکل از مراحل پردازشی خاصی است که روی تصویر اعمال می شود. مثلا الگوریتم
RGB123
باندهای 1، 2 و 3 را بصورت ترکیب رنگی طبیعی نشان می دهد. شما می توانید مراحل کاری که روی تصویر انجام داده اید را بصورت الگوریتم ذخیره کنید و روی تصاویر دیگر نیز اعمال کنید. اولین مرحله یک الگوریتم شامل ترکیب و نمایش باندها در یکی از سه فضای رنگی زیر است
قرمز-سبز-آبیRed-Green-Blue
رنگ کاذب PesudoColor
شدت – ته رنگ- اشباع Intensity-Hue-Saturation
است
و بعد از آن می توانید با اعمال فرمولهای ریاضی، فیلترینگ و توابع تراننسفورم تصویر را گویاتر کنید
مهمتریت الگوریتمهایی را که نرم افزار ارائه می کند عبارتند از
Create Bovery Transform.alg
این الگوریتم برای ترکیب تصاویر با قدرت تفکیک پائین(مثل لندست) با تصاویر با قدرت تفکیک بالا(مثل اسپات) بکار میرود و بنابراین شما می توانید از تفکیک طیفی لندست و تفکیک فضایی اسپات را با هم داشته باشید
Abrams-ratio.alg
این الگوریتم نسبتهای از پیش تعریف شده ای را بصورت ترکیب رنگی نمایش می دهد. فیلوسیلیکاتها، رسها و کربناتها در لایه قرمز، اکسید آهن در لایه سبز و پوشش گیاهی در لایه آبی نمایش داده می شوند. البته شما می توانید نحوه نمایش آنها را تغییر دهید. در واقع این الگوریتم نسبت باند 5 به 7 ، نسبت باند 3 به 2 و نسبت باند 4 به 3 را به ترتیب در لایه های قرمز، سبز و آبی نمایش می دهد. همانطوریکه می دانید فیلوسیلیکاتها در باند 5 لندست بازتاب یا ریسپانس بالایی دارند و در باند 7 کمترین بازتابش را از خود نشان می دهند
432RGB.alg
همانطوریکه می دانید به تصاویر ترکیب رنگی غیر از ترکیب رنگی 123 ، ترکیب کاذب گفته می شود. به ترکیب رنگی که الگوریتم مذکور ایجاد می کند ترکیب رنگی کاذب استاندارد نیز گفته می شود. در این تصویر باند 4 لندست در لایه قرمز باند 3 در لایه سبز و باند 2 در لایه آبی نمایش داده می شود. در این ترکیب، پوشش گیاهی به رنگ قرمز، خاکهای غنی از آهن به رنگ سبز و پوشش گیاهی یا هر عارضه سبز رنگ به رنگ آبی دیده می شوند
Vegetation-TNDVI
همه الگوریتمهای شبیه این از بازتاب بالای مادون قرمز نزدیک (واقع در باند 4 لندست) پوشش گیاهی در مقایسه با جذب بالای نور قرمز (باند 3) برای واضح سازی پوشش گیاهی استفاده می کنند. چون پوشش گیاهی خشک دارای واکنش طیفی متفاوتی نسبت به پوشش گیاهی سبز است این الگوریتم قادر به روشن سازی پوشش گیاهی خشک نیست. برای روشن سازی پوشش گیاهی خشک از نسبت باند 5 به 7 استفاده کنید. متاسفانه این نسبت نیز برای روشن سازی هیدروکسدها نیز بکار میرود
نرم افزار الگوریتمی نیز برای محاسبه مولفه های اصلی تصاویر ارائه می کند تا شما بتوانید با کنار گذاشتن داده های مشابه و در واقع اضافی از پیچیدگی آنها بکاهید
الگوریتمهایی برای تصاویر ژئوفیزیکی مغناطیسی، رادیومتری، گراویته نیز ارائه شده است مثلا شما می توانید با ترکیب لایه های اطلاعاتی آلتراسیون (روشن سازی رسها و آکسیدهای آهن) و مغناطیس سنجی، وجود کانه زایی پورفیری را بررسی کنید. همانطوریکه می دانید در ذخایر پورفیری در زون پتاسیک از تجزیه پیریت، مگنتیت ایجاد می شود
این نرم افزار همچنین برای به نقشه در آوردن لایه های اطلاعاتی نیز الگوریتمها و امکاناتی در اختیار شما می گذارد. بطور کلی لگوریتمهای گوناگون و برای تصاویر سنجنده های مختلفی(رادار، لندستهای نسل اول و نسل دوم، اسپات و غیره) توسط نرم افزار ارائه شده است. نرم افزار تصاویر لندست را بطور مستقیم می تواند بخواند ولی تصاویر دیگر را باید برای آن تعریف کنید
از الگوریتمهای طبقه بندی نیز می توانید برای رستر استفاده کنید. طبقه بندی فرایندی است که در آن همه پیکسلهای یک تصویر که ویژگیهای طیفی مشابهی دارند در یک گروه قرار میگیرند. نرم افزار دو نوع الگوریتم را برای طبقه بندی ارائه می کند نظارت شده و نظارت نشده. در حالت نظارت شده شما پیکسلهایی را تعیین می کنید و در واقع نرم افزار را آموزش می دهید که آن پیکسلها در رده ای که شما می خواهید تقسیم بندی شوند و در حالت نظارت نشده نرم افزار مراحل طبقه بندی را بدون نظارت شما انجام میدهد. این درواقع همان آنالیز خوشه ای آمار چند متغیره است که حتما با آن آشنایی کافی دارید. که در این صورت می دانید که الگوریتمها بر چه اساس پیکسلها را در رده های مختلف تقسیم بندی می کنند و ممکن است چه اشتباهاتی صورت گیرد و اینکه باید نتایج را با مشاهدات صحرایی آزمود

آگاهی از علم آتشفشان شناسی و شناخت آتشفشان ها در بسیاری از موارد نظری و

 کاربردی اهمیت شایان توجهی دارد که از آن جمله:

1-با کمک علم آتشفشان شناسی می توان تا حدودی از ساختمان و ترکیب داخلی زمین (حداقل پوسته و گوشته فوقانی) اطلاعاتی را کسب نمود.

حرکت و جابجایی بخشی از مواد دامنه در
امتداد یک سطح گسیختگی مشخص را «لغزش»
می‌نامیم. در لغزشهای دامنه‌ای تغییر
شکل از نوع «برش ساده» است. لغزش انواع
مختلف داشته و در هر نوع مصالحی
می‌تواند ایجاد شود. ویژگیهای توده
متحرک و شکل سطح گسیختگی معمولا به عنوان
عوامل طبقه بندی لغزشها بکار گرفته
می‌شوند.

انواع لغزشهای دامنه‌ای

لغزش انتقالی یا ساده

در لغزش انتقالی ، توده‌ای از مواد به
روی یک سطح کم و بیش مسطوی به سمت پایین
دامنه می‌لغزند. شرایط زمین شناسی و در
راس آن وجود ناپیوستگیهای ساختی دارای
جهتیابی مناسب ، از جمله عوامل ایجاد یک
لغزش انتقالی است.

لغزش دایره‌ای یا چرخشی

لغزش دایره‌ای یا چرخشی عمدتا در
دامنه‌های خاکی و خرده سنگی طبیعی و
مصنوعی و به مقدار کمتر در دامنه‌هایی
که از سنگ خرد شده یا ضعیف و هوازده ساخته
شده‌اند، دیده می شود. در این حالت
گسیختگی در راستای سطوحی منحنی و قاشقی
شکل ، که حداکثر تنش برشی را تحمل می
کنند، صورت می‌گیرد. برای ایجاد یک لغزش
دایره‌ای معمولا نیاز به شرایط زمین
شناسی ویژه و گسستگیهای ساختی نیست.

لغزش مسطوی در سنگ

این نوع لغزش انواع مختلفی دارد. از آن
جمله است لغزش یک یا چند واحد سنگی در
امتداد یک یا چند سطح مسطوی ، سر خوردن یک
قطعه کوچک یا ورقه‌ای از سنگ به روی
دامنه ، لغزش توده عظیمی از سنگ و
سرانجام لغزش گوه‌ای در امتداد فصل
مشترک دو صفحه متقاطع.

شرایط مناسب برای لغزش مسطوی

سنگهای لایه‌لایه رسوبی که شیبشان به
سمت خارج دامنه و مقدار آن مساوی یا کمتر
از شیب دامنه است.
گسل‌ها ، درزها و فولیاسیونهایی که سطوح
ضعیف ممتدی را ساخته و سطح دامنه را قطع
می‌کنند.
درزهای متقاطع که گسیختگیهای گوه‌ای را
می‌سازند.
سنگ سخت و درزدار که سر خوردن قطعات سنگ
را به همراه دارد.
پوسته پوسته شدن در توده‌های گرانیتی که
سرخوردن ورقه‌هایی از سنگ را باعث
می‌شود.

لغزش چرخشی در سنگ

در این نوع لغزش توده‌ای قاشقی شکل از
سنگ ، بر اثر لغزش در امتداد سطحی
استوانه‌ای ، گسیخته می‌شود. ایجاد
ترکهایی در راس بخش ناپایدار و
برآمدگیهایی در پاشنه آن نشانه‌های
حرکات آغازین‌اند. پس از گسیختگی نیز
معمولا پرتگاهی در بالای دامنه و به هم
ریختگیهایی در پایین آن متساعد می‌شود.
افزایش شیب دامنه ، هوازدگی و نیروهای آب
نشستی از دلایل اصلی این نوع لغزشند.

لغزش چرخشی در سنگهای سخت یکپارچه دیده
نمی‌شود. در مقابل درستیهای دریایی و
دیگر سنگهای نرم ، همچنین در سنگهای
رسوبی لایه‌لایه به شدت درزدار و دارای
لایه‌های ضعیف ، فراوان ایجاد می شود.
شیب طبیعی شیلهای دریایی متورم شونده و
به شدت ترکدار ، کم و پایدارسازی آنها
معمولا مشکل است. این نوع گسیختگیها
معمولا پیشرونده و وسیع اند.
لغزش چرخشی در خاک
رایجترین نوع لغزش در خاک ، حرکت چرخشی
یک یا چند قطعه از آن در امتداد سطوح
استوانه‌ای است.

علل اصلی لغزش چرخشی در خاک

نیروهای آب نشستی
افزایش شیب دامنه
ساختهای قبلی باقیمانده در خاک برجا
لغزشهای چرخشی از ویژگیهای رسوبات نسبتا
صخیم خاک چسبنده و بدون سطوح ضعیف است.
عمق سطح گسیختگی وابسته به شرایط زمین
شناسی است. لغزشهای عمیق در زمینهای رسی
و لغزشهای کم عمق در واریزه‌ها انجام
می‌شود. نشانه‌های اولیه این نوع لغزش ،
ترکهای کششی در راس و برجستگیهای در
قاعده دامنه است.

گسترش جانبی و گسیختگی متوالی

نوعی گسیختگی صفحه‌ای است که سنگ و خاک
دیده می‌شود. در اینجا مواد در امتداد یک
سطح ضعیف بطور جانبی تحت تنش قرار گرفته
و متوالیا بصورت قطعاتی می‌شکنند. علل
اصلی این نوع لغزش عبارت است از نیروهای
آب نشستی و افزایش شیب و ارتفاع دامنه.
این نوع گسیختگی را معمولا نمی‌توان با
روشهای ریاضی پیش بینی کرد. زیرا از قبل
نمی‌توان محل تشکیل اولین ترک و در
نتیجه اولین قطعه را مشخص کرد. با این حال
، چون در انواع خاصی از سنگ و خاک ایجاد
می‌شود، تشخیص حالات ناپایدار بالقوه
امکان پذیر است. گسترش جانبی معمولا به
تدریج توسعه یافته و می‌تواند حجم زیادی
داشته باشد.

این نوع گسیختگی در دره رودها رایج است و
بطور مشخصی در رسهای سخت شکاف‌دار ،
شیلهای رسی و لایه‌های افقی یا کم شیب ،
که حاوی مناطق ضعیف ممتدی هستند، دیده
می‌شود. واریزه‌هایی که به روی خاک برجا
یا سنگ دارای شیب ملائم قرار گرفته‌اند،
متوالیا بصورت گسترش جانبی گسیخته
می‌شوند. نشانه این نوع گسیختگی در
مراحل آغازین ترکهای کششی است، البته در
برخی شرایط مثل بارگذاری ناشی از زمین
لرزه ، ممکن است ناگهانی باشد. در خلال
گسترش پیشرونده ، ترکهای کششی بار شده و
پرتگاههایی ایجاد می‌شود. گسیختگی
نهایی ممکن است تا سالها اتفاق نیافتد.

لغزش واریزه

این نوع لغزش به حرکت توده‌ای از خاک ،
یا خاک و قطعات سنگ که بطور یکجا یا در
واحدهای جداگانه در روی یک سطح مسطوی
پرشیب می‌لغزند، اطلاق می‌شود. این
لغزش اغلب حالت پیشرونده داشته و ممکن
است به بهمن یا جریان منتهی شود. علل اصلی
لغزش واریزه‌ای عبارتست از افزایش
نیروی آب نشستی و شیب دامنه. این نوع لغزش
در جاهایی که واریزه‌ها یا خاک برجا به
روی سطح شیبدار و نسبتا کم عمق سنگی قرار
گرفته باشد، ایجاد می‌شود. آغاز حرکت در
این نوع لغزش هم با ترکهای کششی مشخص
می‌شود.
 منبع : دانشنامه رشد

سنجش از دور چيست ؟

علم و هنر كسب اطلاعات از پديده ها يا
اجسام بدون تماس فيزيكي با آنها را سنجش
از دور گويند.

  كاربرد هاي مهم  سنجش از دور

سنجش از دور در بسياري از زمينه هاي علمي
و تحقيقاتي كاربردهاي گسترده اي دارد. از
جمله كاربردهاي فن سنجش از دور مي توان
به استفاده از آن در زمين شناسي، آب
شناسي، معدن، شيلات، كارتوگرافي،
جغرافيا، مطالعات زيست شناسي، مطالعات
زيست محيطي، سيستم هاي اطلاعات
جغرافيايي، هواشناسي، كشاورزي،
جنگلداري، توسعه اراضي و به طوركلي
مديريت منابع زميني و غيره اشاره كرد.

سنجش از دورمي تواند تغييرات دوره اي
پديده هاي سطح زمين را نشان دهد و در
مواردي چون بررسي تغيير مسير رودخانه
ها، تغيير حد و مرز پيكره هاي آبي چون
درياچه ها، درياها و اقيانوسها، تغيير
مورفولوژي سطح زمين و غيره بسيار كارساز
است. افزون بر اين يك سيستم سنجش از دور
با توجه به اين كه بر اساس ثبت تغييرات
واختلافهاي بازتابش الكترومغناطيسي از
پديده هاي مختلف كار مي كند، ميتواند حد
و مرز پديده هاي

زميني اعم از مرز انواع خاكها، سنگها،
گياهان، محصولات كشاورزي گوناگون و ... را
مشخص كند. سنجش از دور در پيش بيني وضع
هوا و اندازه گيري ميزان خسارت ناشي
ازبلاياي طبيعي،كشف آلودگي آبها و لكه
هاي نفتي در سطح دريا، اكتشافات معدني
نيز كاربرد دارد. بدون شك استفاده از اين
فن در مطالعات اكتشافي و منابع طبيعي و
ساير موارد پيش گفته نه تنها سرعت انجام
مطالعات را بيشتر مي كند،بلكه از نظر دقت
و هزينه و نيروي انساني نيز بسيار با
صرفه تر است.

در زمينه كاربردهاي داده هاي ماهواره اي
مي توان به طور اختصار به موارد زير
اشاره كرد:

الف: مطالعه تغييرات دوره اي

برخي از پديده ها و عوارض سطح زمين در طي
دوره زماني تغيير مي يابد. علت اين
تغييرات مي تواند عوامل طبيعي مانند
سيل، آتشفشان، زلزله، تغييرات آب و
هوايي، يا عوامل مصنوعي مانند دخالت
انسان در محيط زيست باشد. براي مثال
تغيير سطح آب درياي خزر در طي يك دوره ۱۰
تا ۲۰ ساله، تغيير ميزان سطح پوشش  و
جنگلها درشمال كشور و تغيير پوشش گياهي
نخل در  جنوب كشور و ميزان آسيب آنها در
دوران جنگ را مي توان با استفاده از داده
هاي ماهواره اي با دقت بسيار زيادي
مطالعه كرد.

ب: مطالعات زمين شناسي

با استفاده از داده هاي ماهواره اي مي
توان مرزهاي بسياري از سازندهاي زمين
شناسي را از يكديگر تفكيك كرد، گسله ها
را مورد مطالعه قرار داد ونقشه هاي
گوناگون زمين شناسي تهيه كرد. از جمله
نقشه هاي زمين شناسي گوناگون كه با
استفاده از داده هاي ماهواره اي مي توان
تهيه كرد، نقشه گسله ها و شكستگي ها،
نقشه سازندهاي سنگي مختلف، نقشه
خاكشناسي و نقشه پتانسيل ذخاير تبخيري
سطحي را ميتوان نام برد. افزون براين با
توجه به گستره بسيار وسيع زير پوشش هر
تصوير ماهواره اي، چنين تصاويري براي
مطالعات كلان منطقه اي براي زمين شناسان
بسيار مفيد است.

ج: مطالعات كشاورزي وجنگلي

تشخيص وتمايزگونه هاي گياهي مختلف،
محاسبه سطح زير كشت محصولات كشاورزي،
مطالعه مناطق آسيب ديده كشاورزي براثركم
آبي يا حمله آفتهاي مختلف به آنها از
جمله مهمترين كاربردهاي داده هاي
ماهواره اي است. تهيه تقشه جامع پوشش
گياهي هر منطقه، تهيه نقشه آبراهه ها و
ارتباط آنها با مناطق مستعدكشت  و برآورد
ميزان محصول زير كشت از كاربردهاي ديگر
چنين اطلاعاتي است. لازم به ذكر است كه
وزارت بازرگاني و كشاورزي كشور ايالات
متحده آمريكا از ابتداي تكوين تكنولوژي
سنجش از دور همه ساله محصول كشاورزي كشور
آمريكا وتمام كشورهاي جهان را با
استفاده ازتصاوير ماهواره اي برآورد

مي كند تا براي برنامه ريزي بازار و
توليد اطلاعات مفيد و لازم را بدست آورد.
افزون بر اين مطالعه ميزان انهدام
جنگلها و يا ميزان پيشرفت جنگل كاري از
كاربردهاي ديگر اين تصاوير است.

د- مطالعات منابع آب

مطالعه آبهاي سطحي منطقه و تهيه نقشه
آبراهه ها، بررسي تغيير مسير رودخانه ها
بر اثر عوامل طبيعي يا مصنوعي، تخمين
ميزان آب سطحي هر منطقه از جمله جالبترين
كاربرد داده هاي ماهواره اي است.كشور ما
از جمله كشورهايي است كه با وجود داشتن
منابع آبهاي سطحي در بسياري مناطق از
مشكل كم آبي رنج مي برد، كه استفاده از
تكنولوژي نوين وبه دست آوردن اطلاعات
دقيق مي تواند راهگشاي استفاده بهتر
ازمنابع آب كشور باشد.

ح- مطالعات دريايي

از تكنولوژي سنجش از دور بخصوص در چند
زمينه مهم كاربردهاي دريايي مي توان
استفاده كرد كه ازآن جمله مطالعات دوره
هاي پيشروي و پسروي كرانه دريا؛ مطالعات
عمومي ويژگيها و خصوصيات توده هاي آبي
مثل نقشه دماي سطح و رنگ آب و نقشه تراكم
ميزان كلروفيل و پلانكتون و مطالعات
مربوط به تأثير ساير پديده ها بر دريا،
از جمله وضعيت حركت وتندي امواج دريا و
غيره هستند.

تابحال سنجنده ها و ماهواره هاي مخصوصي
فقط براي مطالعات درياها و اقيانوسها
طراحي وساخته شده است. مهمترين اين
ماهواره هاعبارتند از ماهواره “ موس”
ژاپن وماهواره “ سي ست” آمريكا.

براي آگاهي بيشتر از جزئيات سنجنده ها و
كاربردهاي آن به بخش مربوط به اين
ماهواره در همين گزارش رجوع كنيد.

و- مطالعه بلاياي طبيعي

امروزه برآورد ميزان خسارت ناشي از
بلاياي طبيعي از قبيل سيل، زلزله،
آتشفشان، طوفان وغيره با استفاده از
داده هاي ماهواره اي بسيار متداول است.
تعيين راهبرد مناسب براي جلوگيري وكاهش
خسارت بلاياي طبيعي از جمله ديگر
كاربردهاي داده هاي ماهواره اي است.

مهمترين قابليتهاي داده هاي سنجش از دور

داده هاي سنجش از دور به دليل يكپارچه و
وسيع بودن،تنوع طيفي، تهيه پوشش هاي
تكراري و ارزان بودن، درمقايسه با ساير
روشهاي گردآوري اطلاعات از قابليت هاي
ويژه اي برخوردار است كه امروزه عامل
نخستين در مطالعه  سطح زمين و عوامل
تشكيل دهنده آن محسوب مي شود. امكان
رقومي بودن داده ها موجب شده است كه
سيستم هاي كامپيوتري بتوانند از اين
داده ها به طور مستقيم استفاده كنند
وسيستم هاي داده ها جغرافيايي و سيستم
هاي پردازش داده ها ماهواره اي با
استفاده از اين قابليت طراحي و تهيه شده
است. سهل الوصول بودن داده ها، دسترسي
سريع به نقاط دور افتاده و دقت بالاي
آنها  از امتيازات خاص اين فن محسوب مي
شود.

منبع : گروه سنجش از دور و سيستمهاي
اطلاعات جغرافيايي

دکتر قرشی رياست پژوهشكده سازمان زمين
شناسي : گسل جوان كوهبنان مسبب اصلي وقوع
زمين لرزه 4/6 ريشتري روز سه شنبه 4/12/1383
برابر با 22 فوريه 2005 در شمال – شمال شرق
كرمان مي باشد. از جملهزمين لرزه هاي به
وقوع پيوسته در اين منطقه در سال 1896 و 1933
و 1977 مي باشد. زمين لرزه 1977 با بزرگي 8/5 با
وسعت سطحي 20 km در جنوب – جنوب غرب محل
زلزله امروز به وقوع پيوست. عمق كانوني
زلزله 22 فوريه 2005 برطبق گفته دانشگاه
هاروارد km40 و سازمان زمين شناسي ايران در
حدود 22 km مي باشد.
   بنابراين مطالعات بيشتر در اين زمينه
ضروري مي باشد. و اين عمق كانوني بيشتر از
عمق كانوني زمينلرزه بم مي باشد.
   زمينلرزه بنتنگل 1977 در حدود 5 روستا را
تخريب نمود 55 نفر را گشت و 247 نفر را بي
خانمان كرد. به نظر مي رسد كه زلزله امروز
تخريب بيشتري داشته باشد گسل كوهبنان
باعث اين زمين لرزه شده است كه يك گسل
امتداد لغز مي باشد.

دکتر مهدی زارع : رييس پژوهشكده زلزله
شناسي پژوهشگاه بين المللي زلزله شناسي
با تاكيد بر غيرقابل پيش بيني بودن زمين
لرزه اظهار داشت: با توجه به رخداد زمين
لرزه هاي اخير، احتمال فعال شدن بخشهاي
ديگر گسل «كوهبنان» وجود دارد. دكتر مهدي
زارع در گفتگو خبرنگار علمي خبرگزاري
دانشجويان ايران (ايسنا) اظهار داشت:
زمين لرزه صبح امروز زرند در منطقه اي
شناخته شده از لحاظ لرزه يي اتفاق افتاده
كه گسل كوهبان از نزديكي آن عبور مي كند و
به احتمال زياد گسل «كوهبنان» يا يكي از
شاخه هاي آن مسبب زمين لرزه اخير در اين
منطقه بوده است. وي خاطر نشان كرد: در 19
دسامبر 1977 قطعه شمال غربي گسل كوهبنان در
حدود 30 تا 40 كيلومتري كانون زلزله زده
بامداد سه شنبه فعال شد و زلزله اي با
بزرگي 8/5 در منطقه «گيسگ» به وقوع پيوست
كه به نظر مي رسد بعد از حدود 27 سال قطعه
جنوب غربي اين گسل فعال شده است. دكتر
زارع با تاكيد بر اين كه امكان پيش بيني
يا رد احتمال وقوع زمين لرزه هاي بزرگ
ديگر در منطقه زرند وجود ندارد، اظهار
داشت: با توجه به زمين لرزه اخير، احتمال
فعال شدن بخشهاي ديگري از گسل «كوهبنان»
در فاصله هاي زماني نامشخص وجود دارد. وي
خاطرنشان كرد: قطعه اصلي گسل كوهبنان
حدود 100 كيلومتر طول دارد و شهرها و
روستاهاي متعددي روي اين گسل يا در فاصله
نزديكي از آن قرار دارند. رييس پژوهشكده
زلزله شناسي پژوهشگاه بين المللي در
پايان با اشاره به اين كه شبكه هاي لرزه
نگاري اين پژوهشگاه بزرگي زلزله صبح
امروز زرند را 5/6 در مقياس امواج دروني
زمين محاسبه كرده اند، اظهار داشت: به
نظر مي رسد سازوكار زلزله بامداد امروز
از نوع امتداد لغز باشد و اطلاعات اوليه
حاكي از آن است كه همانند تمام زلزله هاي
ايران مركزي اين زمين لرزه نيز كم عمق
(حدود 15 كيلومتر) و با كاهندگي سريع بوده
است كه تيپ خرابيهاي منطقه و گزارشهاي
اوليه كه از شهر زرند در 20 كيلومتري
كانون زلزله دريافت شده، اين مطلب را
تاييد مي كند.

منبع:‌ پايگاه داده های علوم زمين

اندازه گسل خوردگي (شكستگي) كه باعث
ايجاد اين زمين لرزه شد، چقدر بوده است؟

رآورد اوليه اي كه از اندازه شكستگي عامل
زمين لرزه شد، از طول منطقه، ابعاد زمين
لرزه هاي تاريخي و مطالعه امواج الاستيك
ايجاد شده توسط زمين لرزه پس لرزه بدست
آمد. پس لرزه ها اشاره به اين موضوع
داشتند كه شكستگي زمين لرزه داراي
حداكثر طول 1200 تا 1300 كيلومتر موازي با
دراز گودال سوندا (Sunda Trench) و عرض بيش از 100
كيلومتر ستوني از منبع زمين لرزه بود.
تمام تخمين هاي اوليه منتج از مطالعه
امواج الاستيكي، بيانگر اين مطلب بودند
كه لغزش اصلي در 400 كيلومتري جنوب شكستگي
متمركز شده است.

بيشترين جابجايي کف دريا در بالاي منشاء
زلزله جنوب شرق آسيا چقدر بوده است؟

جابجايي سطح زمين تا حدي کمتر از جابجايي
روي گسله عامل زلزله در عمق است، بلوک
پوسته زير کف دريا و يا روي گسله لرزه زا
تقريبا 10 متر به سمت غرب جنوب غرب حرکت
داده شده و چندين متر برپايي حاصل کرده
است.

چرا بزرگاي اعلام شده براي اين زمين لرزه
تغيير كرد؟

زمانيكه مكان وقوع زمين لرزه به سرعت
مشخص مي گردد، تعيين بزرگاي آن كمي با
مشكل روبرو مي شود. دليل امر اينست كه
مكان وقوع زمين لرزه، براساس اندازه
گيري زمان رسيدن امواج لرزه اي به يك
ايستگاه مشخص مي گردد. از طرف ديگر،
بزرگا براساس دامنه اين امواج اندازه
گيري مي شود. دامنه موج لرزه اي در
ايستگاه هاي اندازه گيري حتي بيشتر از
زمان رسيدن امواج متغيرند. بنابراين در
اعلام بزرگترين بزرگاي اندازه گيري شده،
تاخير وجود دارد. براي زمين لرزه هاي
بزرگتر بايستي چندين ساعت كار ثبت امواج
ادامه داشته باشد تا بتوان بزرگاي دقيق
را تعيين كرد. در رابطه با زمين لرزه 9
ريشتري سوماترا- آندامان، روشهاي جديدي
تعريف و اصلاح شد. اين مسئله باعث شد كه
اعلام بزرگاي واقعي اين زمين لرزه تا روز
بعد به تعويق بيفتد.

چگونه وقوع زمين لرزه 9/8 ريشتري در جنوب
آسيا، احتمال وقوع زمين لرزه بزرگ ديگري
را بالا مي برد؟

پيشامد چنين زمين لرزه اي موجبات توزيع
مجدد استرس تكتونيكي را در امتداد و در
نزديكي مرز ميان پليت هند و پليت برمه
فراهم خواهد كرد. در برخي مناطق، اين
توزيع مجدد فشار بعنوان فاكتور كاهنده
زماني وقوع زلزله بزرگ بعدي عمل خواهد
كرد.

تا کنون چند زمين لرزه با بزرگاي بزرگتر
از 8 ريشتردر ناحيه جنوب شرق آسيا اتفاق
افتاده است؟

از سال 1900 و تا قبل از زلزله 26 دسامبر ،
بزرگترين زلزله اتفاق افتاده درطول زون
فرورانش ،از سوماترا تا جزاير آندومان (
Andaman) در سال 2000 اتفاق افتاده است و داراي
بزرگاي 7.9 و همينطور زلزله ايي با بزرگاي
8.4 در ساي 1797 و زلزله ايي با بزرگاي 8.5 در
سال 1861 و زلزله اي ديگر در 1833 با بزرگاي 8.7
ريشتر . در هر سه بخش گسيخته شده زون فرو
رانش که توسط زلزله هاي فوق ايجاد شده
اند ،درجنوب زلزله کنوني اتفاق افتاده
اند . و جالب اينکه اعتقاد بر اينست زلزله
هاي سالهاي 1797 و 1833 حدودا در يک محل و با
فاصله زماني فقط 36 سال بوده اند . شواهد
ديرين شناسي نشانگر اين مطلب است که
زلزله هاي بزرگ حدودا هر 230 سال يکبار
اتفاق مي افتند.

چه مقدار انرژي در نتيجه وقوع اين زمين
لرزه، آزاد شد؟

انرژي آزاد شده اين زمين لرزه برابر است
با 20*10^17 ژول (20 ضربدر 10 به توان 17(  كه اين
ميزان انرژي برابر است با انرژي آزاد شده
در اثر انفجار 475000 كيلوتن (475 مگاتن( TNT  كه
معادل انرژي آزاد شده از انفجار 23000 بمب
اتمي است كه در هيروشيما منفجر شد.

چه سونامي هاي مهم ديگري در اين منطقه
اتفاق افتاده است؟

1) 10/2/1797 بخش مرکزي در سوماتراي غربي.
بزرگترين زلزله نزديک پادانگ و در منطقه
اي در 2-/+ درجه اي پادانگ استوايي اتفاق
افتاد و ساحل بوسيله امواج سهمگين مورد
حجوم قرار گرفته و بيش از 300 نفر کشته
شدند.

 2) 24/11/1833 ساحل جنوبي سوماتراي غربي.
گسيختگي بزرگي از يک تا شش درجه عرض
جنوبي ايجاد کرد و امواج سونامي ايجاد
شده تمامي سواحل جنوبي سوماتراي غربي را
مورد هجوم قرار داد و تعداد کثيري را کشت.

 3) 5/1/1843 زلزله نيرومند غرب سوماتراي
مرکزي امواج سهمگيني را از سمت جنوب شرق
ايجاد کرد که تمام سواحل جزيره نياس را
مورد حجوم قرار داده و تلفات زيادي گرفت.

 4) 16/2/1861 يک زلزله بزرگ و استثنايي و
سونامي حاصل از آن تمامي ساحل غربي
سوماترا را مورد حجوم قرار داده و چندين
هزار نفر را کشت.

 5) 1883 در اثر فوران آتشفشان کراکاتوا و
سونامي حاصل 36 هزار نفر کشته شدند.

زمين لرزه اتفاق افتاده چه تاثيري بر
چرخش زمين گذاشته است؟

نتايج تحقيقات دانشمندان نشان مي دهد که
در اثر زلزله 6 دي ماه 1383 تغييراتي در که
نتايج آن عبارت است از : تغييرات در طول
روز : 2.676 - ميکرو ثانيه

 تغييرمحور چرخش زمين : X = 0.670 ميلي آرک
ثانيه

تغيير در محور چرخش زمين : Y=0.475 ميلي آرک
ثانيه

 از آنجا که طول شبانه روز را مي توان با
دقت حداکثر 20 ميکروثانيه اندازه گيري
نمود لذا مي توان گفت تغييري که در ميزان
طول شبانه روز ايجاد گرديده است کوچکتر
از آن است که محسوس باشد و همينطور اين
مطلب در مورد ميزان جابجايي محور چرخش
زمين نيز صادق است به اين مفهوم که مقدار
تغيير آن کوچکتر از 0.82 ميلي آرک ثانيه
است که ميزان را به سختي مي توان کشف نمود
.

منبع : سازمان زمين شناسی امريکا

سونامی چيست؟
 به تاريخ: يكشنبه، 27 دى، 1383

سونامي ها امواج اقيانوسي اي هستند كه
بدليل وقوع زمين لرزه ها و زمين لغزشهاي
بزرگ كه در نزديكي يا كف اقيانوس رخ مي
دهند، ايجاد مي شوند. دانشمندان از واژه
"موج كشند Tidal wave " براي اينگونه موجها
استفاده نمي كنند. چراكه اين امواج در
اثر جزر و مد ايجاد نمي شوند. امواج
تسونامي كاملا بي شباهت به امواج
اقيانوسي هستند كه توسط باد و طوفان
ايجاد مي شوند. هنگامي كه تسونامي به
ساحل نزديك مي شود، مانند يك جريان يا
جزر و مد بسيار سريع رفتار مي كند و با
سرعت به سمت خشكي پيش مي رود. با يك حساب
سرانگشتي مي توان گفت كه اگر شما تسونامي
ديديد، ديگر براي فرار دير شده است!!
غالبا تسونامي ها مثل امواج معمولي كه در
اثر باد ايجاد مي شوند، فر نمي خورند و
نمي شكنند. امواج تسونامي مي توانند تا
چندين ساعت ادامه داشته باشند. همانند
ساير پديده هاي طبيعي، محدوده تسونامي
ها از ميكروتسونامي تا مگاتسونامي وسعت
دارد. اگر زنگ خطر تسونامي را شنيديد، يا
لرزشي قوي در ساحل احساس كرديد و يا شاهد
فعاليت غيرعادي امواج بوديد، سريعا به
سمت منطقه اي كه داراي ارتفاع زياد است
حركت كنيد و ماداميكه فعاليت امواج
فروكش نكرد، از ساحل دور باشد.

نظر یادتون نره